Voormalige politici in het Grondwettelijk Hof: een noodzakelijk kwaad?

Marion Baetens, Michiel Vervliet(master studenten rechten, UGent), Jurgen Goossens (FWO postdoctoraal onderzoeker, UGent – universitair docent, Erasmus University Rotterdam),Pieter Cannoot (assistent, UGent) en Sien Devriendt (assistente, UGent)

Bij Koninklijk Besluit van 18 maart 2018 werd Fientje Moerman benoemd als rechter van het Grondwettelijk Hof, ter vervanging van Etienne De Groot, die met pensioen gaat. De komende vijf jaar zullen nog acht benoemingen plaatsvinden, telkens ter vervanging van rechters die met pensioen gaan. Aan dergelijke benoemingen wordt traditioneel weinig aandacht besteed door de media. Het grote publiek is dan ook doorgaans niet bekend met de zetelende rechters in het Hof. Toch oefenen zij een belangrijke functie uit in de samenleving door het toetsen van de wetten, decreten en ordonnanties aan de Grondwet. Net daarom is het merkwaardig dat de benoemingen van de rechters weinig transparant gebeuren, zonder volwaardig maatschappelijk en parlementair debat.

Read more

Klimaatzaken en de trias politica: barsten de dijken?

Ségolène de Borchgrave en Ayana Dootalieva (master studenten rechten, UGent), Jurgen Goossens (FWO postdoctoraal onderzoeker, UGent – universitair docent, Erasmus University Rotterdam),Pieter Cannoot (assistent, UGent) en Sien Devriendt (assistente, UGent)

Burgers en milieuverenigingen wijzen de overheid steeds vaker op haar verantwoordelijkheid in de strijd tegen klimaatverandering. Omwille van de toenemende bewustwording van deze problematiek, worden overal ter wereld klimaatzaken bij de rechter ingeleid. De moeilijke, maar uiterst belangrijke vraag stelt zich in hoeverre rechters de overheid kunnen dwingen tot het nemen van bepaalde maatregelen zonder hierbij afbreuk te doen aan het principe van de scheiding der machten.

Read more

Rapport nieuwe transwet: vooruitgang en ruimte voor verbetering

Thomas Leysen en Sarah Schoentjes (masterstudenten, UGent), Pieter Cannoot (assistent, UGent), Jurgen Goossens (FWO postdoctoraal onderzoeker, UGent – universitair docent, Erasmus Universiteit Rotterdam) en Sien Devriendt (assistente, UGent)

Op 1 januari 2018 trad de nieuwe transwet van 25 juni 2017 in werking en werd zo de procedure voor juridische gendererkenning grondig hervormd. Met deze wet wilde de Belgische wetgever tegemoet komen aan de internationale mensenrechtenverplichtingen inzake genderidentiteit en gendererkenning en zo één van de internationale voortrekkers worden op vlak van de bescherming van transgender personen. De belangrijkste hervorming is zonder twijfel de afschaffing van de omstreden medische voorwaarden voor gendererkenning die waren opgenomen in de wet van 2007 inzake de transseksualiteitEen andere belangrijke verandering houdt in dat (bepaalde) minderjarigen nu ook de mogelijkheid krijgen om hun geslachtsregistratie aan te passen. Toch bevat de wet een aantal bepalingen die beletten dat België als hét internationale voorbeeld kan gezien worden.

Read more

Hervorming van het Hof van Assisen: quo vadis?

Jan Joos en Leonore De Bock (master studenten, UGent), Sien Devriendt (assistente, UGent)Jurgen Goossens (FWO postdoctoraal onderzoeker, UGent – universitair docent, Erasmus University Rotterdam) en  Pieter Cannoot (assistent, UGent) 

Met de invoering van Potpourri II op 5 februari 2016 hervormde minister van Justitie Koen Geens het Hof van Assisen. Dat Hof was sinds de onafhankelijkheid van België bevoegd om de zwaarste misdaden te berechten. De hervorming kwam er na jarenlang debatteren over de kost en impact van assisenprocedures en werd bewerkstelligd door gebruik te maken van de techniek van ‘correctionaliseren’. Door correctionalisering was het mogelijk om misdaden die normaal gezien voor het Hof van Assisen kwamen, na het aannemen van verzachtende omstandigheden door de onderzoeksgerechten, het openbaar ministerie en de vonnisgerechten, voor de correctionele rechtbank te brengen. Het Hof en de volksjury konden op die manier zonder grondwetswijziging ontlast worden. De regeling werd echter ongrondwettig bevonden door het Grondwettelijk Hof. Ook het voorstel van minister Geens om het Hof te vervangen door ‘criminele kamers’ werd geen succes. In de commissie Justitie worden sinds 25 april 2018 opnieuw hoorzittingen georganiseerd over de toekomst van het Hof van Assisen.In dit artikel lichten we de redenen tot de gedeeltelijke vernietiging van Potpourri II toe en reiken we mogelijke alternatieven aan voor het (kost)efficiënter berechten van de zwaarste misdrijven. 

Read more

Soedan-saga: leidraad voor een terugzendende overheid

Thomas Van Campenhout, Simon Verschaeve (master studenten, UGent), Pieter Cannoot (assistent, UGent), Jurgen Goossens (FWO postdoctoraal onderzoeker, UGent – universitair docent, Erasmus Universiteit Rotterdam) en Sien Devriendt (assistente, UGent)

Op 22 december 2017 vroeg de federale regering het Commissariaat-Generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (CGVS) een onderzoek te voeren om na te gaan of de terugzending van tien Soedanezen, die niet beschikten over een geldige verblijfstitel, naar Soedan in strijd was met het non-refoulementbeginsel zoals vastgelegd in  artikel 3 EVRM. Aanleiding hiertoe was een rapport van het Tahrir Instituut met enkele getuigenissen van teruggezonden Soedanezen die wezen op foltering en/of onmenselijke behandeling.

Het langverwachte Soedan-rapport werd op 8 februari 2018 door de regering ontvangen en al snel berichtten de media over een gedeeltelijke ‘overwinning’ voor de regering en in het bijzonder voor staatssecretaris voor asiel en migratie Theo Francken. Toch trekt de oppositie andere conclusies uit het rapport, namelijk dat de Belgische overheid het door premier Michel geopperde ‘heilige principe’ van artikel 3 EVRM met de voeten treedt. Ook een rapport van Amnesty International was eerder al kritisch over de kwestie. In deze bijdrage zal worden nagegaan welke conclusies uit het Soedan-rapport kunnen worden getrokken. Daarvoor zal worden nagegaan welke verplichtingen een overheid moet naleven om het non-refoulementbeginsel te respecteren wanneer zij vreemdelingen uitwijst en het land uitzet .

Read more

Wetsontwerp woonstbetredingen, wat nu?

Axelle De Jonghe, Piet Heyvaert (master studenten rechten, UGent), Sien Devriendt (assistente, UGent ), Jurgen Goossens (FWO postdoctoraal onderzoeker, UGent – universitair docent, Erasmus University Rotterdam) en  Pieter Cannoot (assistent, UGent) 

Het Belgisch asiel- en migratiebeleid is de laatste tijd een hot topic. Na de Soedankwestie, ligt het omstreden wetsontwerptot wijziging van de Vreemdelingenwetrond woonstbetredingen opnieuwop de tekentafel. Het wetsontwerp vormt een initiatief van de regering om een efficiënt en doeltreffend terugkeerbeleid te garanderen ten aanzien van vreemdelingen die zich illegaal in België bevinden. Het maakt het mogelijk om de verblijfplaats van de illegale vreemdeling – wat ook de woning van een derde kan zijn – zonder toestemming te betreden, met als doel om die persoon bestuurlijk aan te houden en finaal ons land uit te zetten. De onderzoeksrechter zou wel de woonstbetreding moeten machtigen. Dit blogbericht gaat in op de achterliggende motieven van dit wetsontwerp en toetst het ontwerp aan een equivalent in Nederland.

Wetsontwerp woonstbetreding in België

Read more

Hervorming van de provincies: quo vadis?

Robin Verbeke (advocaat-stagiair bij LDR Advocaten)

De Vlaamse provincies hebben het hard te verduren. Na een jarenlang debat over het nut van onze provinciale instellingen bereikte de Vlaamse Regering in 2014 een akkoord over de toekomst van het bovenlokaal niveau. Op zich is het niet onlogisch dat er een evaluatie van het provinciale niveau plaatsvindt. In het woelig staatsrechtelijke landschap van de 20e eeuw zijn de provincies immers quasi ongewijzigd gebleven. De gemeenten werden sterker en groter onder invloed van de fusiebewegingen van de jaren ’70 en het federaliseren van België ging gepaard met de oprichting van de gewesten en gemeenschappen. De provincies beconcurreerden dus niet enkel de lokale besturen en hun intercommunale organen, ook top-down voelen zij de hete adem van de Vlaamse instellingen. Het speelveld werd kleiner en het aantal spelers groter.

Het Vlaamse regeerakkoord stelde dan ook voorop: “we slanken de provincies verder af”. Niet alleen zouden de provincies vanaf 1 januari 2017 enkel focussen op de grondgebonden bevoegdheden, ook zouden ze alle provinciale persoonsgebonden bevoegdheden verliezen. Inmiddels werd de deadline verschoven naar 1 januari 2018 en heeft de Vlaamse Regering enkele plannen moeten bijsturen of laten varen. Niettemin zou de afslanking vanaf volgend jaar compleet moeten zijn. De hertekening van het provinciale bestuursniveau kan gekaderd worden binnen een bredere herstructureringsbeweging waarin ook de intergemeentelijke samenwerkingsverbanden, de OCMW’s en de lokale besturen een vernieuwde rol krijgen.

Read more

Wijziging Vreemdelingenwet: eerste, kritische doorlichting

Sam Daveloose en Tomas Van Respaille (master studenten, UGent), Jurgen Goossens (FWO postdoctoraal onderzoeker, UGent – universitair docent, Erasmus Universiteit Rotterdam), Sien Devriendt (assistente, UGent) en Pieter Cannoot (assistent, UGent).

 

Op 9 februari werd een wijziging van de Vreemdelingenwet van 15 december 1980 door de voltallige meerderheid in het federaal parlement goedgekeurd. De stemming werd gevolgd door een stroom aan opinies, de een al genuanceerder dan de ander. Vergelijkingen met het vroegere apartheidsregime in Zuid-Afrika werden niet geschuwd en een open protestbrief werd meer dan 70 keer ondertekend door een rits prominente figuren. Enkele maanden terug schreven we op deze blog reeds over de (on)grondwettigheid van het inroepen van een Belgische noodtoestand. Ook de recent gestemde wijziging van de Vreemdelingenwet lijkt essentiële vragen op te roepen omtrent de overeenstemming met fundamentele rechten in de Grondwet en Europeesrechtelijke normen. Daarom achten wij het noodzakelijk om een kritische analyse door te voeren van de meest diepgaande aanpassingen aan de Vreemdelingenwet en de implicaties die deze met zich meebrengen voor zowel het asielbeleid als de strijd tegen terrorisme.

 

Read more

Intercommunales en ‘graaicultuur’: tijd voor structurele verandering

Sofie Onderbeke en Jeroen Sergeyssels (master studenten, UGent), Jurgen Goossens (FWO postdoctoraal onderzoeker, UGent – universitair docent, Erasmus Universiteit Rotterdam), Sien Devriendt (assistente, UGent) en Pieter Cannoot (assistent, UGent)
 

Krantenkoppen zoals ‘En plots lijken het zakkenvullers’, ‘Hoe diep kun je in de graaicultuur zitten?’ en ‘Wat verdient een politicus? Niemand die het weet’ beheersten de voorbije maanden het nieuws. Na de heisa rond de intercommunales Publipart en Publifin en het ongenoegen daaromtrent bij de bevolking en de media, kondigde de Vlaamse Regering alvast een aantal maatregelen aan. Met voorstellen zoals een cumulverbod, een loonplafond en een aangevingsplicht hoopt de Vlaamse Regering de wantoestanden bij de intercommunales grondig aan te pakken. Op 24 februari 2017 werd het voorontwerp van decreet over het lokaal bestuur een eerste maal principieel goedgekeurd door de Vlaamse Regering. Het voorontwerp heeft als doel het functioneren van gemeenten, OCMW’s en samenwerkingsverbanden vanaf 2019 te regelen. Daarnaast probeert de federale Kamer van Volksvertegenwoordigers met de oprichting van de werkgroep politieke vernieuwing het politiek blazoen te zuiveren door voorstellen te bespreken omtrent politieke deontologie en transparantie. Het is de bedoeling dat tegen 30 juni de definitieve voorstellen van de politieke partijen op tafel liggen.

Het is niet de eerste keer dat de politieke ethiek en meer specifiek de structuur en de werking van intercommunales tegen het licht worden gehouden. Hoewel de wil aanwezig lijkt te zijn om definitief komaf te maken met excessieve vergoedingen voor politici via het kluwen van intercommunales, is het aangewezen om na te gaan of het voorontwerp decreet lokaal bestuur de vastgestelde problemen structureel aanpakt en effectief bijdraagt aan een meer deugdelijk bestuur. Bij de analyse van de corporate governance cultuur in intercommunales rijzen verschillende vragen. Waar kan de oorzaak van excessen worden gevonden? Hoe verhoudt de functie van overheid als marktspeler zich met haar rol om het algemeen belang te dienen? Is er ruimte voor privatisering van intercommunales?

Read more

Geluidsnormen: einde van turbulente communautaire vlucht in zicht?

Sarah-Amilia Derijst, Tess Eeckhaudt, Lynn Mikolajczak, (master studenten, UGent), Jurgen Goossens (FWO postdoctoraal onderzoeker, UGent – universitair docent, Erasmus Universiteit Rotterdam), Sien Devriendt (assistente, UGent) en Pieter Cannoot (assistent, UGent).

 

De Belgische politiek worstelt al lange tijd met de problematiek inzake de vluchten boven Brussel. De aanleiding van de recente discussies was de beslissing van de Brusselse Regering om vanaf 1 januari 2017 een nultolerantie in te voeren tegen vliegtuigen die de Brusselse geluidsnormen overschrijden. Vanuit Vlaamse hoek werden hiertegen twee opeenvolgende belangenconflicten ingeroepen uit vrees dat de toepassing van de strengere geluidsnormen aanzienlijke negatieve gevolgen met zich zou meebrengen.

Verschillende werkgroepen trachten intussen een door alle partijen gedragen oplossing te bekomen. Bij het aflopen van het tweede belangenconflict op 21 april 2017 werd echter nog geen consensus bereikt. De Brusselse Regering besliste bijgevolg om de strengere geluidsnormen voor vliegtuigen op Brussels Airport vanaf 22 april 2017 toe te passen. De inning van de boetes zelf zal pas gebeuren binnen anderhalf tot twee jaar waardoor er ruimte voor onderhandeling overblijft.

De geluidsnormenproblematiek is een ingewikkeld vraagstuk. Een uiteenzetting van de bevoegdheidsverdeling en een bespreking van de procedure van belangenconflicten zullen hierna dan ook meer klaarheid brengen. Daarnaast zal herfederalisering als mogelijke oplossing onder de loep worden genomen. Is dit een deus ex machina die een einde kan brengen aan deze turbulente communautaire vlucht of brengt een herfederalisering nieuwe problemen met zich mee?

Read more