Hervorming van de provincies: quo vadis?

Robin Verbeke (advocaat-stagiair bij LDR Advocaten)

De Vlaamse provincies hebben het hard te verduren. Na een jarenlang debat over het nut van onze provinciale instellingen bereikte de Vlaamse Regering in 2014 een akkoord over de toekomst van het bovenlokaal niveau. Op zich is het niet onlogisch dat er een evaluatie van het provinciale niveau plaatsvindt. In het woelig staatsrechtelijke landschap van de 20e eeuw zijn de provincies immers quasi ongewijzigd gebleven. De gemeenten werden sterker en groter onder invloed van de fusiebewegingen van de jaren ’70 en het federaliseren van België ging gepaard met de oprichting van de gewesten en gemeenschappen. De provincies beconcurreerden dus niet enkel de lokale besturen en hun intercommunale organen, ook top-down voelen zij de hete adem van de Vlaamse instellingen. Het speelveld werd kleiner en het aantal spelers groter.

Het Vlaamse regeerakkoord stelde dan ook voorop: “we slanken de provincies verder af”. Niet alleen zouden de provincies vanaf 1 januari 2017 enkel focussen op de grondgebonden bevoegdheden, ook zouden ze alle provinciale persoonsgebonden bevoegdheden verliezen. Inmiddels werd de deadline verschoven naar 1 januari 2018 en heeft de Vlaamse Regering enkele plannen moeten bijsturen of laten varen. Niettemin zou de afslanking vanaf volgend jaar compleet moeten zijn. De hertekening van het provinciale bestuursniveau kan gekaderd worden binnen een bredere herstructureringsbeweging waarin ook de intergemeentelijke samenwerkingsverbanden, de OCMW’s en de lokale besturen een vernieuwde rol krijgen.

Read more

Wijziging Vreemdelingenwet: eerste, kritische doorlichting

Sam Daveloose en Tomas Van Respaille (master studenten, UGent), Jurgen Goossens (FWO postdoctoraal onderzoeker, UGent – universitair docent, Erasmus Universiteit Rotterdam), Sien Devriendt (assistente, UGent) en Pieter Cannoot (assistent, UGent).

 

Op 9 februari werd een wijziging van de Vreemdelingenwet van 15 december 1980 door de voltallige meerderheid in het federaal parlement goedgekeurd. De stemming werd gevolgd door een stroom aan opinies, de een al genuanceerder dan de ander. Vergelijkingen met het vroegere apartheidsregime in Zuid-Afrika werden niet geschuwd en een open protestbrief werd meer dan 70 keer ondertekend door een rits prominente figuren. Enkele maanden terug schreven we op deze blog reeds over de (on)grondwettigheid van het inroepen van een Belgische noodtoestand. Ook de recent gestemde wijziging van de Vreemdelingenwet lijkt essentiële vragen op te roepen omtrent de overeenstemming met fundamentele rechten in de Grondwet en Europeesrechtelijke normen. Daarom achten wij het noodzakelijk om een kritische analyse door te voeren van de meest diepgaande aanpassingen aan de Vreemdelingenwet en de implicaties die deze met zich meebrengen voor zowel het asielbeleid als de strijd tegen terrorisme.

 

Read more

Intercommunales en ‘graaicultuur’: tijd voor structurele verandering

Sofie Onderbeke en Jeroen Sergeyssels (master studenten, UGent), Jurgen Goossens (FWO postdoctoraal onderzoeker, UGent – universitair docent, Erasmus Universiteit Rotterdam), Sien Devriendt (assistente, UGent) en Pieter Cannoot (assistent, UGent)
 

Krantenkoppen zoals ‘En plots lijken het zakkenvullers’, ‘Hoe diep kun je in de graaicultuur zitten?’ en ‘Wat verdient een politicus? Niemand die het weet’ beheersten de voorbije maanden het nieuws. Na de heisa rond de intercommunales Publipart en Publifin en het ongenoegen daaromtrent bij de bevolking en de media, kondigde de Vlaamse Regering alvast een aantal maatregelen aan. Met voorstellen zoals een cumulverbod, een loonplafond en een aangevingsplicht hoopt de Vlaamse Regering de wantoestanden bij de intercommunales grondig aan te pakken. Op 24 februari 2017 werd het voorontwerp van decreet over het lokaal bestuur een eerste maal principieel goedgekeurd door de Vlaamse Regering. Het voorontwerp heeft als doel het functioneren van gemeenten, OCMW’s en samenwerkingsverbanden vanaf 2019 te regelen. Daarnaast probeert de federale Kamer van Volksvertegenwoordigers met de oprichting van de werkgroep politieke vernieuwing het politiek blazoen te zuiveren door voorstellen te bespreken omtrent politieke deontologie en transparantie. Het is de bedoeling dat tegen 30 juni de definitieve voorstellen van de politieke partijen op tafel liggen.

Het is niet de eerste keer dat de politieke ethiek en meer specifiek de structuur en de werking van intercommunales tegen het licht worden gehouden. Hoewel de wil aanwezig lijkt te zijn om definitief komaf te maken met excessieve vergoedingen voor politici via het kluwen van intercommunales, is het aangewezen om na te gaan of het voorontwerp decreet lokaal bestuur de vastgestelde problemen structureel aanpakt en effectief bijdraagt aan een meer deugdelijk bestuur. Bij de analyse van de corporate governance cultuur in intercommunales rijzen verschillende vragen. Waar kan de oorzaak van excessen worden gevonden? Hoe verhoudt de functie van overheid als marktspeler zich met haar rol om het algemeen belang te dienen? Is er ruimte voor privatisering van intercommunales?

Read more

Geluidsnormen: einde van turbulente communautaire vlucht in zicht?

Sarah-Amilia Derijst, Tess Eeckhaudt, Lynn Mikolajczak, (master studenten, UGent), Jurgen Goossens (FWO postdoctoraal onderzoeker, UGent – universitair docent, Erasmus Universiteit Rotterdam), Sien Devriendt (assistente, UGent) en Pieter Cannoot (assistent, UGent).

 

De Belgische politiek worstelt al lange tijd met de problematiek inzake de vluchten boven Brussel. De aanleiding van de recente discussies was de beslissing van de Brusselse Regering om vanaf 1 januari 2017 een nultolerantie in te voeren tegen vliegtuigen die de Brusselse geluidsnormen overschrijden. Vanuit Vlaamse hoek werden hiertegen twee opeenvolgende belangenconflicten ingeroepen uit vrees dat de toepassing van de strengere geluidsnormen aanzienlijke negatieve gevolgen met zich zou meebrengen.

Verschillende werkgroepen trachten intussen een door alle partijen gedragen oplossing te bekomen. Bij het aflopen van het tweede belangenconflict op 21 april 2017 werd echter nog geen consensus bereikt. De Brusselse Regering besliste bijgevolg om de strengere geluidsnormen voor vliegtuigen op Brussels Airport vanaf 22 april 2017 toe te passen. De inning van de boetes zelf zal pas gebeuren binnen anderhalf tot twee jaar waardoor er ruimte voor onderhandeling overblijft.

De geluidsnormenproblematiek is een ingewikkeld vraagstuk. Een uiteenzetting van de bevoegdheidsverdeling en een bespreking van de procedure van belangenconflicten zullen hierna dan ook meer klaarheid brengen. Daarnaast zal herfederalisering als mogelijke oplossing onder de loep worden genomen. Is dit een deus ex machina die een einde kan brengen aan deze turbulente communautaire vlucht of brengt een herfederalisering nieuwe problemen met zich mee?

Read more

Het burgerbudget gewikt en gewogen

Angelo Goethals, Sofie Serwir, Siemen Van den Broecke, Florence Vanderweyden (master studenten, UGent), Jurgen Goossens (FWO postdoctoraal onderzoeker, UGent – universitair docent, Erasmus Universiteit Rotterdam) en Sien Devriendt (assistente, UGent)

 

De roep om burgerparticipatie klinkt steeds luider, zowel bij burgers als bij politici. Zo diende Willem-Frederik Schiltz op 16 mei 2016 een conceptnota in bij het Vlaams Parlement, waarin hij tien voorstellen naar voor schuift om burgers actiever te betrekken bij het beleid door middel van burgerparticipatie. Burgerparticipatie is een ruim begrip dat vele ladingen dekt. In de Vlaamse regelgeving of in de rechtspraak is geen sluitende definitie te vinden voor dit begrip. Het gaat dus niet over een duidelijk afgebakende rechtsfiguur, maar eerder om een geheel van instrumenten en methoden die kunnen worden gehanteerd om de burger actief te betrekken bij het beleid van de overheid. Burgerparticipatie wordt de laatste tijd in toenemende mate beschouwd als een (noodzakelijke) aanvulling op de representatieve democratie. Dit bracht Schiltz tot onder meer het voorstel om in zoveel mogelijk steden en gemeenten, en eventueel ook op Vlaams niveau, een burgerbegroting te organiseren. In deze bijdrage gaan we dan ook dieper in op het concept ‘participatief budgetteren’ of ‘burgerbegroting’, voornamelijk toegespitst op het gemeentelijk niveau.

 

Read more

Coöperatief federalisme: zijn de Belgen het samenwerken verleerd?

Marleen Bultynck, Lies Eeckhout, Jeroen Sergeyssels, Yasmine Verhofstadt (master studenten, UGent), Jurgen Goossens (FWO postdoctoraal onderzoeker, UGent – universitair docent, Erasmus Universiteit Rotterdam) en Sien Devriendt (assistente, UGent)

 

België kent verscheidene soorten samenwerkingsvormen. Het samenwerkingsakkoord, zoals vastgelegd in artikel 92bis Bijzondere wet tot hervorming der instellingen (BWHI), is het voorbeeld bij uitstek. Dergelijk akkoord bewerkstelligt - al dan niet verplicht - een samenwerking tussen de federale staat, de gemeenschappen en de gewesten, bijvoorbeeld de gezamenlijke oprichting en het beheer van gemeenschappelijke diensten, het gezamenlijk uitoefenen van eigen bevoegdheden of de gezamenlijke ontwikkeling van initiatieven. De zesde staatshervorming stelde het sluiten van 26 samenwerkingsakkoorden voorop. Op dit moment zijn evenwel slechts zes samenwerkingsakkoorden afgesloten. Het is dan ook nuttig om te reflecteren over het Belgisch coöperatief federalisme en de effectiviteit van samenwerkingsakkoorden in het bijzonder.

 

Read more

Nood aan noodtoestand in België?

Greta De Braeckeleer, Laurine Mys, Katja Van Aelst, Paulien Vande Velde-Van Rumst (master studenten, UGent), Jurgen Goossens (FWO postdoctoraal onderzoeker, UGent – assistant professor, Erasmus University of Rotterdam) en Sien Devriendt (assistente, UGent)

Op 13 november 2015 werd Frankrijk in het hart geraakt door een reeks terroristische aanslagen. Als reactie voerde de Franse regering een ‘noodtoestand’ in die vandaag nog steeds van kracht is. In Turkije heerst momenteel ook nog steeds een noodtoestand als reactie op de mislukte staatsgreep van 15 juli 2016, waarbij verscheidene fundamentele rechten en vrijheden op de helling staan. Na de aanslagen van 22 maart 2016 in Brussel werd ook in België het invoeren van een noodtoestand ter sprake gebracht. Dergelijke noodtoestand zet evenwel onvermijdelijk verschillende mensenrechten onder druk. Het is dan ook een belangrijke vraag of het doel de middelen wel heiligt.

Read more

Scheiding van kerk en staat: naar een (werkelijk) neutrale grondwet? Interview met Thomas Leys (coördinator studiedienst Open Vld)

Bram De Cock en Tim Deley (masterstudenten UGent) namen een diepgaand interview af met Thomas Leys, coördinator van de studiedienst van Open Vld.

Leys ondersteunde Patrick Dewael bij de totstandkoming van het voorstel tot een preambule bij de Belgische grondwet.

Scheiding kerk en staatHet debat over de plaats van godsdienst binnen onze samenleving wint de laatste jaren aan belang. De voorbije decennia heeft de immigratie vanuit islamitische landen vragen doen rijzen naar de plaats van de islam. Denk bijvoorbeeld aan islamitische terrorisme, onverdoofd slachten of al dan niet voorzien van gescheiden zwemgelegenheden voor mannen en vrouwen. Hierdoor rijzen in onze postgeseculariseerde West-Europese samenleving vragen over de verhouding tussen religie – recentelijk in het bijzonder de islam – enerzijds, en de burgerlijke samenleving of de democratische staat anderzijds. Zo zijn er bezorgdheden dat binnen bepaalde bevolkingsgroepen de opvatting zou leven dat religieuze voorschriften primeren op de burgerlijke wet waardoor onze ‘fundamentele waarden’ onder druk komen te staan. Anderen daarentegen beschouwen godsdienst als inherent onverzoenbaar met een rationeel wereldbeeld, waardoor in twijfel wordt getrokken of religie rechtmatig een plaats mag opeisen in de staat. De discussie over de verhouding tussen religie en staat is dan ook terug van nooit weggeweest.

Het bovenstaande is niet aan de aandacht van de politieke wereld ontsnapt. Uit verschillende hoeken wordt opgeroepen tot een aangepaste (grond)wettelijke regeling inzake de verhouding tussen kerk, geloof en staat. Patrick Dewael (Open Vld) nam het initiatief tot het opstellen van een verslag over het karakter van de staat in de Commissie Grondwet. Kamerleden Veerle Wouters en Hendrik Vuye betoogden in een reactie dat de grondwet expliciet de suprematie van de burgerlijke wet boven religieuze voorschriften dient voor te schrijven. Patrick Dewael stelde op zijn beurt voor om een preambule aan onze grondwet toe te voegen en bepaalde grondwettelijke bepalingen te wijzigen. Hij beoogt onder meer de scheiding van geloof en staat, de neutraliteit van de overheid, de gelijkheid van mannen en vrouwen en meer in het algemeen de waarden van de Verlichting prominenter in de grondwet te verankeren. Reacties vanuit andere partijen geven evenwel aan dat de noodzaak van dergelijke grondwetswijzigingen niet door iedereen als even dringend wordt ervaren. De huidige verhouding tussen kerk en staat vormt immers het resultaat van historische compromissen. Het is geen sinecure om deze evenwichten substantieel in vraag te stellen.

Read more

(Hoofd)rol van de gemeenten in de Eandis-sage: terugblik en blik op de toekomst

Pieterjan Claeys, Sarah Van Meel, Guillaume Vyncke (master studenten, UGent), Jurgen Goossens (FWO postdoctoraal onderzoeker, UGent – assistant professor, Erasmus University of Rotterdam) en Sien Devriendt (assistente, UGent)

 

septemberverkoopDe spannendste bladzijden in het Eandis-verhaal zijn voorlopig geschreven. De deal met het Chinese staatsbedrijf State Grid, dat in het kader van een kapitaalverhoging 14% participaties zou verwerven in Eandis Assets, is na alle heisa van de baan. Afgesprongen deal, einde verhaal? Niet volgens Eandis, aangezien vers kapitaal nog steeds broodnodig is zowel voor het afbouwen van historische schulden als voor de modernisering van het distributienet. De wenselijkheid om beroep te doen op (buitenlandse) privé-investeerders heeft al heel wat inkt laten vloeien, waarbij ook de achtergrond en mogelijke motieven van State Grid uitgebreid werden bekritiseerd. In deze bijdrage gaan we niet in op de opportuniteit van dergelijke deal, maar proberen we een beter inzicht te geven in de juridische achtergrond. We vragen ons immers af wie begrijpt waarom gemeenteraden – vaak met weinig kennis ter zake en op basis van onvoldoende informatie – mee moesten beslissen over een hypercomplexe deal met een prijskaartje van meer dan 800 miljoen euro waarbij een buitenlands staatsbedrijf invloed zou verwerven in een belangrijk segment van onze energievoorziening. We gaan ook dieper in op de vraag of er momenteel wel sprake is van voldoende democratische controle in de energiedistributiesector.

 

Read more

High Court geeft “Brexiteers” een les in Brits grondwettelijk recht

Thomas Verellen (Doctoraatsbursaal, Instituut voor Europees recht, KU Leuven – Michigan Grotius Research Scholar, University of Michigan Law School)

brexitIn een uitspraak waar zowel in binnen- als buitenland met argusogen  naar werd uitgekeken, heeft de High Court of Justice voor Engeland en Wales gisteren aan de Britse eerste minister Theresa May duidelijk gemaakt dat de procedure om de EU te verlaten niet in gang kan worden gezet zonder toestemming van het Britse Parlement. In tegenstelling tot de indruk die het in juni 2016 georganiseerde referendum had gewekt, maakt de High Court in deze uitspraak duidelijk dat de grondwet van het Verenigd Koninkrijk gestoeld blijft op het beginsel dat de ‘soevereiniteit’ bij het Parlement ligt.

Read more