Axelle De Jonghe, Piet Heyvaert (master studenten rechten, UGent), Sien Devriendt (assistente, UGent ), Jurgen Goossens (FWO postdoctoraal onderzoeker, UGent – universitair docent, Erasmus University Rotterdam) en  Pieter Cannoot (assistent, UGent) 

Het Belgisch asiel- en migratiebeleid is de laatste tijd een hot topic. Na de Soedankwestie, ligt het omstreden wetsontwerp tot wijziging van de Vreemdelingenwet rond woonstbetredingen opnieuw op de tekentafel. Het wetsontwerp vormt een initiatief van de regering om een efficiënt en doeltreffend terugkeerbeleid te garanderen ten aanzien van vreemdelingen die zich illegaal in België bevinden. Het maakt het mogelijk om de verblijfplaats van de illegale vreemdeling – wat ook de woning van een derde kan zijn – zonder toestemming te betreden, met als doel om die persoon bestuurlijk aan te houden en finaal ons land uit te zetten. De onderzoeksrechter zou wel de woonstbetreding moeten machtigen. Dit blogbericht gaat in op de achterliggende motieven van dit wetsontwerp en toetst het ontwerp aan een equivalent in Nederland.

Wetsontwerp woonstbetreding in België

Het wetsontwerp tot wijziging van de Vreemdelingenwet introduceert voor het eerst de term ‘woonstbetreding’ binnen het Belgisch rechtssysteem. De term verschilt van de notie ‘huiszoeking’ doordat een woonstbetreding kadert in een administratieve procedure en niet in een gerechtelijk onderzoek.

Het Belgisch wetsontwerp tot wijziging van de Vreemdelingenwet probeert tegemoet te komen aan twee problemen. Ten eerste stelt het de problematiek van de illegale vreemdeling aan de kaak die geen gevolg geeft aan een verwijderingsmaatregel. Wanneer een illegale vreemdeling immers geen gevolg geeft aan een uitvoeringsmaatregel om het Belgisch grondgebied te verlaten, zal de Dienst Vreemdelingenzaken overgaan tot gedwongen verwijdering. Daartoe moet de illegale vreemdeling bestuurlijk aangehouden worden. Veelal bevindt die zich evenwel niet in een publieke ruimte waardoor aanhouding onmogelijk is. Het wetsontwerp creëert een wettelijk kader voor de bevoegde ambtenaren om de verblijfplaats van de illegale vreemdeling binnen te treden zonder toestemming van de vreemdeling en dat tussen 5 uur ‘s ochtends en 21u ‘s avonds. Daarbij is het niet ondenkbaar dat de illegale vreemdeling zich bevindt in de woon- of verblijfplaats van iemand die wel geldig in België verblijft, bijvoorbeeld als familie of vrienden de persoon in kwestie (al dan niet tijdelijk) onderdak aanbieden. Ook in dat geval zou een woonstbetreding mogelijk zijn waarbij de politie tot bestuurlijke aanhouding kan overgaan. Om de vreemdeling sneller te identificeren, bestaat zelfs de mogelijkheid om actief te zoeken naar identiteitsdocumenten en deze mee te nemen. Het tweede probleem betreft de adrescontroles. Er worden controles uitgevoerd door de politiediensten om na te gaan of de illegale vreemdeling gevolg geeft aan een opgelegde verwijderingsmaatregel. Na een onderzoek in 2016, op vraag van de Dienst Vreemdelingenzaken, bleek dat bijna 70% van de adrescontroles negatief waren en dat bijna 40% daarvan werd geclassificeerd als ‘verblijft niet meer op adres’ en 7% als ‘werkt niet mee’. Vaak is het zo dat de betrokkene wel aanwezig is, maar weigert mee te werken of de deur te openen voor een politieambtenaar.

Dit wetsontwerp kwam weliswaar niet zonder slag of stoot tot stand. Vanuit verschillende hoeken is kritiek geuit op het ontwerp. Zowel politici, ngo’s, als advocaten scharen zich niet volledig achter de vooropgestelde regeling. De kritiek refereert vooral naar de onschendbaarheid van de woning en het recht op eerbiediging van het privéleven van de illegale vreemdeling en de derde die hem opvangt. Die principes worden beschermd door artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens evenals artikel 15 en 22, eerste lid van de Belgische Grondwet. Het zijn echter geen absolute rechten, aangezien de voormelde artikelen de mogelijkheid bieden om – onder voorwaarden – ervan af te wijken. In België kan woonstbetreding worden gerechtvaardigd in het licht van de doelstellingen van de Terugkeerrichtlijn, in samenhang gelezen met de uitzonderingsgronden van artikel 8 EVRM. Als legitiem doel wordt de openbare orde naar voren geschoven. Het kadert immers binnen het controleren van de binnenkomst en het verblijf van niet-onderdanen. De regering zou ook kunnen argumenteren dat het een noodzakelijke maatregel vormt om de desbetreffende verwijderingsmaatregel uit te kunnen voeren en aldaar een efficiënt terugkeerbeleid na te streven  (art. 8, 1. Terugkeerrichtlijn) waarbij illegale immigratie wordt bestreden (Europees Pact inzake immigratie en asiel).

Hoewel dus een rechtvaardiging voor de vooropgestelde woonstbetredingsregeling zou kunnen ingeroepen worden, lijkt dit toch niet helemaal vanzelfsprekend. Door het feit dat er geen volledige rechterlijke controle voorhanden is – zoals wel het geval is bij een huiszoeking – lijkt de woonstbetreding dan ook nog niet volledig gerechtvaardigd te zijn. Dat blijkt ook uit verzet van de onderzoeksrechters tegen de huidige regeling. In het huidige wetsontwerp is de machtiging van de onderzoeksrechter vereist om een woning te kunnen betreden om fundamentele rechten en vrijheden te waarborgen. Zoals het wetsontwerp nu voorligt, lijkt de rol van de onderzoeksrechters beperkt te worden tot het louter zetten van een stempel. Anders dan in het kader van een gerechtelijk onderzoek, moet de onderzoeksrechter namelijk enkel ‘administratieve toestemming’ geven tot woonstbetreding, waardoor de onderzoeksrechter deze onrechtmatigheid niet meer kan en moet onderzoeken. De machtiging voor woonstbetreding is bijgevolg niet meer dan een louter ‘formeel nazicht’ waardoor de onderzoeksrechters minder controle hebben op de situatie in vergelijking met een gerechtelijk onderzoek. Om willekeur te vermijden en eenheid te waarborgen, lijkt het aangewezen om dit gedeelte in het wetsontwerp te herzien, zodat de onderzoeksrechters daadwerkelijk kunnen waken over de betrokken personen hun rechten en vrijheden. De onderzoeksrechters zouden bijvoorbeeld op zijn minst de proportionaliteit van de maatregel moeten kunnen afwegen ten aanzien van de feiten, wat enkel kan indien het gehele dossier door hen wordt behandeld.

Premier Michel heeft beslist om het wetsontwerp naar zich toe te trekken. Hij belooft gehoor te geven aan de bezwaren, maar een doorbraak is nog niet meteen in zicht. De politieke partijen zijn het eens over het doel van de wet, maar moeten nog tot een compromis komen wat betreft de inhoud van de tekst. Vanuit liberale hoek zouden zelfs stemmen opgaan om te onderhandelen over de woonstbetredingen bij derden die illegale vreemdelingen onderdak verschaffen. Zij zouden naar verluidt woonstbetredingen bij derden uit het wetsontwerp willen halen, waardoor aan een heikel punt tegemoet wordt gekomen. Omdat het nog niet op de agenda stond van de meest recente ministerraad, zal het vermoedelijk wachten zijn tot een volgende ministerraad waarna de zaak allicht de media opnieuw zal beheersen. Eerder al uitte ook het Brussels Parlement felle kritiek door middel van een voorstel van resolutie om het wetsontwerp te verwerpen. 

Woonstbetredingen mogelijk in Nederland

Wanneer we Nederland met België vergelijken, komen we tot de vaststelling dat Nederland reeds sinds 2000 een regeling voor woonstbetredingen in zijn Vreemdelingenwet heeft opgenomen. Een afwijzing van een aanvraag tot het verlenen van een verblijfsvergunning leidt tot een terugkeerbesluit. Indien de vreemdeling de plichten die hieruit volgen miskent, kunnen de ambtenaren belast met het toezicht op de illegale vreemdelingen elke plaats betreden, inclusief de verblijfplaats, zonder de toestemming van de bewoner, noch van een derde (Art. 27, 1, c Vreemdelingenwet). In tegenstelling tot wat het Belgisch wetsontwerp voorziet, kan de illegale vreemdeling in Nederland tegen deze beslissing een bezwaar of beroep aantekenen. In België kan enkel een beroep worden ingesteld tegen de beslissing van de onderzoeksrechter wegens onregelmatigheden van de machtiging. Een apart beroep tegen de machtiging tot woonstbetreding zelf kan de vreemdeling niet instellen. Op dat punt kan het Belgisch wetsontwerp leren van de Nederlandse Vreemdelingenwet.

Wat betreft de gronden waarop een woonstbetreding steunt, bestaat er echter niet veel verschil met het Belgisch wetsontwerp. Het Nederlandse artikel 53 bepaalt dat de bevoegde ambtenaar de bevoegdheid heeft om de woning te betreden zonder toestemming van de bewoner “indien er op grond van feiten en omstandigheden, naar objectieve maatstaven gemeten, een redelijk vermoeden bestaat dat op deze plaats een vreemdeling verblijft die geen rechtmatig verblijf heeft”. Artikel 5 van het Belgisch wetsontwerp bevat dezelfde gronden. De Orde van de Vlaamse Balies moedigde nochtans het begrip ‘zwaarwichtige gronden’ aan in plaats van ‘redelijke gronden’. Niettemin, blijft de toepassing van ‘een redelijk vermoeden’ in Nederland eveneens al jaren overeind.

Conclusie

Het Belgisch wetsontwerp van de regering tot wijziging van de Vreemdelingenwet rond woonstbetredingen tracht tegemoet te komen aan een aantal bestaande problematieken met betrekking tot de uitzetting van illegale vreemdelingen. Bovenal wenst het een efficiënt en doeltreffend terugkeerbeleid te realiseren voor vreemdelingen die zich illegaal in België bevinden. Het creëert de mogelijkheid om ongeacht de plaats waar de vreemdeling verblijft, de woning te betreden zonder diens toestemming, hoewel er in de achterban van bepaalde politieke partijen stemmen opgaan om het wetsontwerp op dat punt aan te passen. De onderzoeksrechter moet de woonstbetreding machtigen. 

Hoewel de kritiek luidt dat het bovenstaande de grondwettelijk gewaarborgde onschendbaarheid van de woning en de eerbiediging van het privéleven – zowel van de illegale vreemdeling als van de persoon die hem opvangt – in gedrang brengt, kan het eventueel aanzien worden als een gerechtvaardigde afwijking van deze principes. De regering kan de gedachtegang achter de woonstbetreding baseren op de Europese Terugkeerrichtlijn die vergt dat de lidstaten al het nodige doen om een illegale vreemdeling te verwijderen. Dat neemt niet weg dat het huidige wetsontwerp enkele hiaten vertoont. Er moet worden nagedacht over de rol van de onderzoeksrechters en de rechtsbescherming van de illegale vreemdelingen. Er is immers geen volledige rechterlijke controle voorhanden, zoals wel het geval is bij een huiszoeking. Op dat dat vlak kan België ook leren van onze noorderburen. Nederland heeft al 18 jaar een regeling rond woonstbetredingen om illegale vreemdelingen aan te houden en het land uit te zetten. In Nederland is echter bezwaar of beroep mogelijk tegen de machtiging tot woonstbetreding, wat een belangrijk element inhoudt van de proportionaliteitstoets die de ernst van de maatregel toetst aan de feiten. Dit biedt extra waarborgen voor de illegale vreemdeling, waarvan in België geen sprake is. Hoe dan ook, het huidig wetsontwerp heeft de discussie rond woonstbetreding in België aangewakkerd. Wanneer en of er witte rook komt, valt nog af te wachten.

Bibliografie

BAILLEUX A. en GERARD P., “Standpunt Orde van Vlaamse Balies wetsontwerp 2798 van 7 december 2017 tot wijziging van de wet van 15 december 1980 betreffende de toegang tot het grondgebied, het verblijf, de vestiging en de verwijdering van vreemdelingen teneinde de uitvoering van de maatregelen tot verwijdering te garanderen (woonstbetreding)”, Orde van Vlaamse Balies 2018, www.ordeexpress.be/UserFiles/ArtikelDocumenten/
Nota%20wetsontwerp%202798%20woonstbetreding%20NL.pdf
.

BERVOET D., “Michel koopt tijd over omstreden wet huiszoekingen illegalen”, De Tijd 2018, www.tijd.be/politiek-economie/belgie-federaal/Michel-koopt-tijd-over-omstreden-wet-huiszoekingen-illegalen/9978121 (geraadpleegd op 16 maart 2018).

BOUHON F., BREMS, E. et al., “Woonstbetredingen en de fabel van de kikker”, De Standaard 2018, 

www.standaard.be/cnt/dmf20180129_03328767(geraadpleegd op 6 maart 2018).

CONINGS C., Klassiek en digitaal speuren naar strafrechtelijk bewijs, Mortsel, Intersentia, 2017, 862 p.

DERUYCK F., Overzicht van het Belgisch strafprocesrecht, Brugge, Die Keure, 2017, 315 p.

JUSTAERT M., “Regering zoekt uitweg voor wet op woonstbetredingen”, De Standaard 2018, http://www.standaard.be/cnt/dmf20180327_03434049(geraadpleegd op 8 april 2018).

DELAFORTRIE S. en SPRINGAEL C., “Agenda van de ministerraad van 30 maart 2018”, Presscenter.org 2018, http://www.presscenter.org/nl/pressrelease/20180329/agenda-van-de-ministerraad-van-30-maart-2018(geraadpleegd op 9 april 2018). 

MOENS B., “Protest tegen huiszoeking bij wie illegalen thuis opvangt”, De Tijd 2018, www.tijd.be/politiek-economie/belgie-federaal/Protest-tegen-huiszoeking-bij-wie-illegalen-thuis-opvangt/9974839(geraadpleegd op 6 maart 2018).

STRUYS B., “Onderzoeksrechters geven negatief advies voor wet op huiszoeking”, De Morgen 2018, www.demorgen.be/binnenland/onderzoeksrechters-geven-negatief-advies-voor-wet-op-huiszoeking-b7d902da/(geraadpleegd op 12 maart 2018).

VAN DER AUWERA K., “Huiszoekingsbevel om sans-papiers op te pakken: onderzoeksrechters zijn tegen”, Knack 2018, www.knack.be/nieuws/belgie/huiszoekingsbevel-om-sans-papiers-op-te-pakken-onderzoeksrechters-zijn-tegen/article-normal-954475.html(geraadpleegd op 2  maart 2018). 

Wet van 23 november 2000 tot algehele herziening van de Vreemdelingenwet, wetten.overheid.nl/BWBR0011823/2017-12-16.

Wetsontwerp tot wijziging van de wet van 15 december 1980 betreffende de toegang tot het grondgebied, het verblijf, de vestiging en de verwijdering van vreemdelingen teneinde de uitvoering van de maatregelen tot verwijdering te garanderen, Parl.St., Kamer 2017, nr. 54-2798/001.

Voorstel van resolutie om zich te verzetten tegen en ertoe aan te sporen om het wetsontwerp van de federale regering tot machtiging van huiszoekingen te verwerpen, Parl.St., Brussels Hoofdstedelijk Parlement, nr. A-640/1-17/18.

Richtlijn 16 december 2008 over gemeenschappelijke normen en procedures in de lidstaten voor de terugkeer van onderdanen van derde landen die illegaal op hun grondgebied verblijven,

eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2008:348:0098:0107:NL:PDF.

Afbeelding: bron

 

Print Friendly, PDF & Email
Share on Social Media

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *