Wet woonstbetredingen en artikel 15 van de Grondwet

Vertaald uit het Engels. De oorspronkelijke tekst is de authentieke versie. Lees het origineel.

Iets na 5 uur 's ochtends op vrijdag 6 november 2026, na een debat van zowat tien uur, keurde de Kamer van volksvertegenwoordigers het wetsontwerp over woonstbetredingen (woonstbetredingen / visites domiciliaires) goed. Eenmaal in werking zal de wet de politie toelaten om, met machtiging van een onderzoeksrechter, een privéwoning binnen te gaan om een vreemdeling aan te houden die het voorwerp uitmaakt van een verwijderingsmaatregel, daaraan niet meewerkt en als een gevaar voor de openbare orde of de nationale veiligheid wordt beschouwd. De stemming is grondwettelijk van belang omdat artikel 15 van de Grondwet de woning onschendbaar verklaart, en een vergelijkbaar ontwerp enkele jaren geleden werd ingetrokken na kritiek die precies op die bepaling steunde.

Wat de wet bepaalt

De in plenaire vergadering aangenomen tekst is die welke in tweede lezing werd aangenomen door de commissie voor Binnenlandse Zaken, Veiligheid, Migratie en Bestuurszaken (DOC 56 1591/011, 27 oktober 2026). Hij wijzigt de Vreemdelingenwet van 15 december 1980, vervangt artikel 74/7 en voegt een nieuw artikel 74/7/1 in. De wet zet de Terugkeerrichtlijn 2008/115/EG gedeeltelijk om. Het ontwerp werd ingediend door minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA) en minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V).

Volgens het nieuwe artikel 74/7/1 kan een politieambtenaar de verblijfplaats van een vreemdeling binnengaan, "ook al betreft het de woon- of verblijfplaats van een derde", mits machtiging van een onderzoeksrechter en onder zes cumulatieve voorwaarden: er bestaan redelijke gronden om aan te nemen dat de betrokkene een gevaar vormt voor de openbare orde of de nationale veiligheid; er bestaat een uitvoerbare maatregel tot terugdrijving, verwijdering of overdracht; de betrokkene werkt daar niet aan mee; er zijn redelijke gronden om aan te nemen dat hij zich bevindt in een niet voor het publiek toegankelijke plaats; de betreding is noodzakelijk en geen andere, minder ingrijpende maatregel kan doeltreffend worden toegepast; en de machtiging is proportioneel ten aanzien van de belangen van de betrokkene en van de derden die op het adres verblijven. De wet voegt eraan toe dat louter onwettig verblijf op zich geen gevaar voor de openbare orde is, en dat ook het plegen van een strafbaar feit op zich niet volstaat, al kan het wel mee in rekening worden genomen.

De minister of diens gemachtigde adieert de onderzoeksrechter bij eenzijdig en gemotiveerd verzoekschrift, met het volledige administratieve dossier als bijlage. De rechter beslist binnen zeven werkdagen, bepaalt de modaliteiten van de woonstbetreding en gaat, wanneer er minderjarigen op het adres verblijven, na of de machtiging proportioneel is ten aanzien van het hoger belang van het kind. Tegen de beslissing "kan geen beroep worden ingesteld". Ten aanzien van een minderjarige kan geen machtiging worden gevraagd. Een woonstbetreding kan enkel tussen 5 uur en 21 uur; de politie kan een slotenmaker vorderen en naar identiteitsdocumenten zoeken. De wet treedt in werking op 1 maart 2027, tenzij de Koning een vroegere datum bepaalt.

Juridisch kader

Artikel 15 en de bescherming van de woning

Artikel 15 van de Grondwet bepaalt dat de woning onschendbaar is en dat geen huiszoeking kan plaatshebben dan in de gevallen die de wet bepaalt en in de vorm die zij voorschrijft. De waarborg is niet absoluut, maar wel een legaliteitsbeginsel: de wetgever moet zelf zowel de gevallen als de procedure vastleggen. Artikel 22 voegt het recht op eerbiediging van het privé- en gezinsleven toe, opnieuw "behoudens in de gevallen en onder de voorwaarden door de wet bepaald", en wordt gelezen samen met artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, dat vereist dat elke inmenging wettig is, een legitiem doel nastreeft en noodzakelijk is in een democratische samenleving.

Twee andere bepalingen kaderen het debat. Artikel 191 verleent iedere vreemdeling die zich op het Belgische grondgebied bevindt de bescherming die aan personen en goederen wordt verleend, "behoudens de bij de wet gestelde uitzonderingen". Artikel 22bis vereist dat het belang van het kind de eerste overweging is in elke beslissing die het kind aangaat. Procedureel regelt de wet een aangelegenheid als bedoeld in artikel 74 van de Grondwet: de federale wetgevende macht wordt dus uitgeoefend door de Koning en de Kamer alleen, zonder de Senaat.

Eerdere pogingen en adviezen

Het idee is niet nieuw. Zoals we bespraken in onze analyse uit 2018 van het eerdere wetsontwerp woonstbetredingen, stuitte een vergelijkbare tekst onder de regering-Michel op bezwaren die steunden op de onschendbaarheid van de woning en de beperkte rol van de onderzoeksrechter; volgens RTBF werd hij uiteindelijk ingetrokken. Volgens Myria, het federaal migratiecentrum, blijft de procedure met tussenkomst van de onderzoeksrechter in de nieuwe wet nagenoeg identiek aan dat eerdere ontwerp; het belangrijkste verschil is dat de nieuwe tekst zich in principe alleen richt op personen die als een bedreiging voor de openbare orde of de nationale veiligheid worden beschouwd, en enkele waarborgen voor kinderen bevat.

De afdeling Wetgeving van de Raad van State bracht adviezen uit op 20 augustus 2025 en op 11 mei 2026. Amnesty International citeert het eerste advies, waarin de Raad oordeelt dat de regeling leidt tot een inmenging die "significativement plus grave" (aanzienlijk ernstiger) is dan die van de sociale inspecteurs op grond van artikel 24 van het Sociaal Strafwetboek, dat de regering als model had aangehaald. Volgens de Ligue des droits humains onderzocht het tweede advies enkel de nieuwe bepalingen en kwam het niet terug op de grond van de zaak.

Analyse

Is "gevaar voor de openbare orde" precies genoeg?

Omdat artikel 15 de omschrijving van de "gevallen" aan de wetgever voorbehoudt, is precisie cruciaal. Myria, Amnesty International en de Association syndicale des magistrats vinden "gevaar voor de openbare orde" te vaag, wat de deur openzet voor willekeur. Amnesty wijst erop dat de wet slechts "redelijke gronden om aan te nemen" dat er zo'n gevaar is vereist, en verwijst naar rechtspraak van het Hof van Justitie die een werkelijk en actueel gevaar vereist, beoordeeld geval per geval. Het antwoord van de regering is dat de clausule niet door de administratie alleen wordt toegepast: zoals minister Van Bossuyt na de stemming stelde, is het de onafhankelijke onderzoeksrechter die bepaalt of iemand een gevaar vormt, niet de minister. De bepaling dat louter onwettig verblijf niet volstaat, beperkt eveneens het toepassingsgebied.

Een onderzoeksrechter zonder beroep

De voorafgaande rechterlijke machtiging is de belangrijkste waarborg van de wet, maar critici twijfelen aan de doeltreffendheid ervan. De Vereniging van Onderzoeksrechters, die alle 116 onderzoeksrechters vertegenwoordigt, adviseerde het parlement de wet niet aan te nemen, met steun van beide ordes van advocaten, OVB en Avocats.be. Myria waarschuwt dat de beoordelingsruimte van de rechter heel beperkt is, zodat hij "geïnstrumentaliseerd" dreigt te worden. De procedure is bovendien eenzijdig en tegen de beslissing staat geen beroep open. Amnesty merkt op dat de vreemdeling onregelmatigheden pas achteraf kan aanvoeren, voor de raadkamer die de vrijheidsberoving toetst op grond van artikel 71 van de Vreemdelingenwet, en dat derden geen specifiek rechtsmiddel hebben. Dat punt zal vermoedelijk zwaar wegen in het licht van het recht op een daadwerkelijk rechtsmiddel.

Derden en kinderen

De bevoegdheid strekt zich uit tot de woning van mensen die rechtmatig onderdak bieden aan iemand zonder verblijfsvergunning, en tot gezinnen met kinderen. De wet verbiedt verzoeken ten aanzien van minderjarigen, vereist een proportionaliteitstoets in het licht van het hoger belang van het kind en schrijft een zo weinig mogelijk ingrijpende aanpak voor. Myria merkt op dat de scheiding van gezinsleden wordt vermeden, maar niet verboden. Of die waarborgen, zonder rechtsmiddel, de toets aan de artikelen 22 en 22bis doorstaan, wordt vermoedelijk een kernvraag in de procedure.

Noodzakelijkheid

De onderzoeksrechters en verschillende ngo's voeren aan dat de strafprocedure al huiszoekingen toelaat wanneer iemand van strafbare feiten wordt verdacht, zodat de nieuwe bevoegdheid weinig toevoegt voor werkelijk gevaarlijke personen. Verwijdering is weliswaar een bestuurlijk doel dat verschilt van strafvervolging, maar de noodzaak moet uit de parlementaire voorbereiding blijken en mag niet worden verondersteld.

Een stemming tijdens een regeringscrisis

De stemming vond plaats terwijl de Koning het ontslag van premier De Wever in beraad hield, een situatie die we analyseerden in onze bijdrage van vorige week over de Koning en het ontslag van de regering. Verschillende oppositiepartijen, waaronder PS, PVDA-PTB en Ecolo-Groen, vroegen om die reden de stemming uit te stellen; RTBF noemde het behoud van het punt op de agenda strijdig met de gebruiken. Grondwettelijk is het bezwaar echter eerder politiek dan juridisch: het ontslag was niet aanvaard, en de wetgevende bevoegdheid van de Kamer hangt niet af van de status van de regering. Op vrijdag weigerde de Koning het ontslag en gaf hij de premier tien dagen om opnieuw verslag uit te brengen.

Wat volgt

Op grond van artikel 109 van de Grondwet bekrachtigt de Koning de wet en kondigt hij ze af, waarna ze in het Belgisch Staatsblad wordt bekendgemaakt. Een beroep tot vernietiging bij het Grondwettelijk Hof moet dan worden ingesteld binnen zes maanden na de bekendmaking (artikel 3 van de bijzondere wet van 6 januari 1989), en schorsing is enkel mogelijk als ernstige middelen worden aangevoerd en de onmiddellijke uitvoering een moeilijk te herstellen ernstig nadeel kan berokkenen (artikel 20). CIRÉ, Belrefugees en de Ligue des droits humains melden dat een beroep tot vernietiging wordt overwogen; eerder dit jaar stelden 25 organisaties zo'n beroep in tegen de hervorming van de gezinshereniging.

Conclusie

Artikel 15 verbiedt de wetgever niet om de betreding van een woning toe te staan; het verplicht de wetgever wel om zelf de gevallen en de procedure te bepalen. De nieuwe wet probeert aan die maatstaf te voldoen met cumulatieve voorwaarden, een voorafgaande rechterlijke machtiging en specifieke waarborgen voor kinderen. De zwakke punten liggen in het open begrip "gevaar voor de openbare orde" en in het ontbreken van elk rechtsmiddel tegen de machtiging. Op te volgen: de bekendmaking in het Belgisch Staatsblad, de eerste beroepen tot vernietiging bij het Grondwettelijk Hof en een mogelijk koninklijk besluit dat de wet vóór 1 maart 2027 in werking laat treden. Voor de achtergrond, zie ook onze eerdere bespreking van de wijzigingen van de Vreemdelingenwet in 2017.

Wet op de woonstbetredingen aangenomen: strookt ze met artikel 15 van de Grondwet?

Kernpunten