Belgian Constitutional Law BlogRechtsleer van de Universiteit Gent sinds 2014
EN NL
Analyse

Grondwettelijk Hof bevestigt arbeidswet voor sekswerkers: waardigheid en toestemming

Arrest nr. 126/2026 bevestigt de arbeidswet voor sekswerkers van 2024. Een analyse van de redenering over waardigheid, toestemming en het VN-Verdrag van 1949.

Witte neoclassicistische gevel van het Hôtel de Coudenberg aan het Koningsplein in Brussel, zetel van het Grondwettelijk Hof
Het Grondwettelijk Hof, dat op 12 november 2026 de arbeidswet voor sekswerkers bevestigde, zetelt in het Hôtel de Coudenberg aan het Koningsplein in Brussel. Foto: EmDee, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.

Vertaald uit het Engels. De oorspronkelijke tekst is de authentieke versie. Lees het origineel.

Kernpunten

Op 12 november 2026 verwierp het Grondwettelijk Hof het beroep tot vernietiging dat negen verenigingen, waaronder Isala, hadden ingesteld tegen de wet van 3 mei 2024 die erkende werkgevers toelaat sekswerkers met een arbeidsovereenkomst tewerk te stellen (arrest nr. 126/2026). Volgens het Hof is de organisatie van de prostitutie van meerderjarigen die toestemmen binnen dat kader op zich niet strijdig met de menselijke waardigheid, de VN-Overeenkomst van 1949, artikel 23 van de Grondwet of de gelijkheid van vrouwen en mannen. Het verbond de verwerping aan de effectieve waarborg van het weigeringsrecht en het zelfbeschikkingsrecht van sekswerkers.

Op 12 november 2026 verwierp het Grondwettelijk Hof het beroep tot vernietiging van de wet van 3 mei 2024 betreffende sekswerk onder arbeidsovereenkomst (arrest nr. 126/2026). Daarmee is, voorlopig, een omstreden stuk sociale wetgeving uit de vorige zittingsperiode bevestigd: de keuze van België om erkende werkgevers toe te laten sekswerkers met een gewone arbeidsovereenkomst tewerk te stellen. Grondwettelijk draaide de zaak om drie vragen: of het organiseren van de prostitutie van een ander ooit verenigbaar kan zijn met de menselijke waardigheid, of België mag afwijken van de strikte tekst van een VN-verdrag uit 1949 tegen de exploitatie van prostitutie, en of de wet een structurele discriminatie van vrouwen bestendigt.

De wet van 2024

De wet van 3 mei 2024 "houdende bepalingen betreffende sekswerk onder arbeidsovereenkomst" werd op 6 juni 2024 in het Belgisch Staatsblad bekendgemaakt en trad op 1 december 2024 in werking. Ze vervolledigt de hervorming van het seksueel strafrecht door de wet van 21 maart 2022, die de dienstverlening aan sekswerkers en de organisatie van vrijwillig sekswerk binnen een wettelijk kader decriminaliseerde, maar de misdrijven pooierschap, mensenhandel, reclame voor prostitutie, het aanzetten tot prostitutie en het nastreven van een abnormaal voordeel via de prostitutie van een ander behield.

Onder de wet van 2024 is de arbeidsovereenkomst voor sekswerker een arbeidsovereenkomst in de zin van de wet van 3 juli 1978, waarop het volledige arbeids- en socialezekerheidsrecht van toepassing is, behoudens de uitzonderingen die de wet bepaalt. Enkel meerderjarigen mogen worden tewerkgesteld. De sekswerker mag op ieder moment, zonder motivering, een klant of een bepaalde seksuele handeling weigeren, de activiteit onderbreken of stopzetten, of zelf voorwaarden opleggen, en dat kan niet worden beschouwd als een tekortkoming in de uitvoering van de overeenkomst (artikel 7). De werknemer kan de overeenkomst beëindigen zonder opzegging of vergoeding (artikel 8), en werkgevers moeten een vertrouwenspersoon aanwijzen (artikel 10).

Alleen werkgevers met een voorafgaande erkenning mogen sekswerkers tewerkstellen (artikel 11). De werkgever moet een rechtspersoon zijn (een besloten vennootschap, met uitzondering van eenpersoonsvennootschappen, een coöperatieve vennootschap of een vzw) met een zetel in België, en zijn bestuurders mogen onder meer niet veroordeeld zijn voor seksuele misdrijven of misdrijven in verband met prostitutie (artikel 14). De erkenning wordt gezamenlijk verleend door de ministers van Justitie en van Werk, na overleg met de procureur des Konings en het arbeidsauditoraat (artikelen 15 en 16), en kan worden geschorst of ingetrokken (artikel 13). Alleen een erkende werkgever die de wet naleeft, pleegt geen pooierschap (artikel 12).

De procedure

Negen verenigingen die onder meer de rechten van vrouwen verdedigen, waaronder de Brusselse vzw Isala, stelden het beroep in bij aangetekende brief van 6 december 2024. Toen de zaak in maart 2025 bekend raakte, stelde Isala-directeur Mireia Crespo volgens The Brussels Times dat de pooier onder de wet "een erkende bedrijfsleider" wordt, terwijl Utsopi-woordvoerder Daan Bauwens antwoordde dat "een arbeidscontract nog altijd de beste bescherming tegen uitbuiting" is. Zesendertig organisaties, waaronder een vakbond van sekswerkers, mensenrechten- en gezondheidsorganisaties en de socialistische vakbond ABVV, dienden opmerkingen in ter verdediging van de wet, net als de Ministerraad. Het Hof deed de zaak af zonder terechtzitting.

De verzoekers voerden één middel in drie onderdelen aan, afgeleid uit de artikelen 10, 11, 11bis, 22 en 23 van de Grondwet, in samenhang gelezen met onder meer de artikelen 2, 3 en 8 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, de VN-Overeenkomst van 2 december 1949 ter bestrijding van de handel in mensen en van de exploitatie van eens anders prostitutie, en het CEDAW-Verdrag en het Verdrag van Istanbul.

Het arrest

Menselijke waardigheid: een ethische kwestie voor de wetgever

Het Hof kwalificeerde de vraag of de organisatie van de prostitutie van een ander verenigbaar is met de menselijke waardigheid en de lichamelijke integriteit eerst als een ethische kwestie, waarin het in eerste instantie aan de wetgever toekomt om keuzes te maken. Het herinnerde eraan dat het Europees Hof voor de Rechten van de Mens de Staten een ruime beoordelingsvrijheid laat bij de regeling van prostitutie, omdat daarover geen Europese consensus bestaat (V.T. t. Frankrijk, 11 september 2007). Die terughoudendheid is niet onvoorwaardelijk: op de wetgever rust een positieve verplichting om te voorzien in doeltreffende waarborgen tegen misbruik.

Het Hof merkte op dat de Grondwet de menselijke waardigheid niet definieert en dat het begrip niet statisch is, zodat de onderscheiden wetgevers de contouren ervan kunnen bepalen. Het begrip heeft wel een minimuminhoud waarvan geen wetgever mag afwijken, en, in navolging van Straatsburg, is prostitutie onverenigbaar met de menselijke waardigheid zodra zij onder dwang plaatsvindt. Aangezien het strafrechtelijk kader voor gedwongen prostitutie en voor elk abnormaal voordeel integraal behouden bleef, en aangezien de weigeringsrechten, de erkenningsplicht en de sancties in het Sociaal Strafwetboek specifiek geweld, uitbuiting en dwang beogen te voorkomen, besloot het Hof dat de organisatie van de prostitutie van personen die toestemmen in het kader van zulke specifieke arbeidsovereenkomst op zich niet onverenigbaar is met de waardigheid (B.19). Het voegde eraan toe dat het aan de bevoegde rechter toekomt om toe te zien op de naleving van die normen bij de uitvoering van de wet (B.20).

De Overeenkomst van 1949 gelezen in het licht van later internationaal recht

Het meest technische onderdeel betreft de Overeenkomst van 1949, die België in 1965 ratificeerde en die de Staten verplicht om eenieder te bestraffen die de prostitutie van een ander exploiteert, zelfs met diens toestemming. De afdeling Wetgeving van de Raad van State had het probleem al gesignaleerd in haar advies nr. 75.261/1 van 13 februari 2024. Het Hof legde de Overeenkomst uit volgens het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht en oordeelde dat zij tot doel heeft de mensenhandel en de daarmee onlosmakelijk verbonden exploitatie te bestrijden. Hoewel de preambule alle prostitutie onverenigbaar acht met de menselijke waardigheid, hebben latere instrumenten, met name het Protocol van Palermo van 2000 inzake mensenhandel, het begrip exploitatie verduidelijkt. De vereiste strafbaarstelling betreft dus handelingen gesteld met het bijzonder opzet tot uitbuiting, die moeten worden onderscheiden van vrijwillig sekswerk. Aangezien zulke handelingen strafbaar blijven als misbruik van prostitutie en mensenhandel, schendt de niet-strafbaarstelling van een erkende werkgever de Overeenkomst niet.

Sociale rechten en gelijkheid van vrouwen en mannen

Onder artikel 23 van de Grondwet, dat een standstill-verplichting bevat, stelde het Hof geen aanzienlijke vermindering van het beschermingsniveau vast: de wet geeft sekswerkers volwaardig toegang tot arbeids- en socialezekerheidsrechten, waarborgt het absolute karakter van hun weigeringsrecht en laat hen toe te stoppen zonder nadelige financiële gevolgen (B.30.2). Wat de gelijkheid van vrouwen en mannen betreft (artikel 11bis), aanvaardde het Hof dat de wet, hoewel genderneutraal, vooral vrouwen treft, maar steunde het op een rapport uit 2023 van de VN-werkgroep over discriminatie van vrouwen en meisjes, dat een groeiende internationale consensus beschrijft voor de decriminalisering van vrijwillig sekswerk door volwassenen. De wetgever kon dus oordelen dat de decriminalisering de strijd tegen de uitbuiting van vrouwen niet in het gedrang brengt.

Analyse

Drie kenmerken van het arrest verdienen aandacht. Ten eerste verwerpt het beschikkend gedeelte het beroep niet zonder meer, maar "rekening houdend met hetgeen is vermeld in B.19 en B.30.2". Met die techniek koppelt het Hof de grondwettigheid van een wet aan een bepaalde lezing ervan, hier aan de effectieve waarborg van het weigeringsrecht en het zelfbeschikkingsrecht. Praktijken die die waarborgen uithollen, vallen dus buiten de wet zoals het Hof ze heeft gevalideerd, en de gewone rechters worden uitdrukkelijk uitgenodigd daarop toe te zien.

Ten tweede getuigt het arrest van rechterlijke terughoudendheid in ethische aangelegenheden. Het Hof beschouwt de wetgever als de eerste scheidsrechter over een omstreden morele vraag, op voorwaarde dat de keuze gepaard gaat met doeltreffende waarborgen. Tegenstanders zullen betreuren dat de abolitionistische opvatting van waardigheid, die alle commerciële seks als vernederend beschouwt, geen grondwettelijk gewicht kreeg. Voorstanders zullen in het arrest de bevestiging zien dat waardigheid kan worden beschermd via rechten en arbeidsbescherming in plaats van via een strafrechtelijk verbod. Het Hof koos niet tussen die opvattingen; het oordeelde dat de Grondwet geen van beide oplegt.

Ten derde is de evolutieve lezing van de Overeenkomst van 1949 ook buiten België van belang. De Overeenkomst wordt al lang aangehaald als een hinderpaal voor modellen die derden toelaten sekswerk te organiseren. Door ze te lezen in het licht van het Protocol van Palermo en een bijzonder opzet tot uitbuiting te vereisen, biedt het Hof een verdragsinterpretatie die andere rechtsstelsels en mogelijk internationale instanties zullen bestuderen.

Tot slot verwelkomde de socialistische vakbond ABVV-Horval het arrest als een belangrijke overwinning voor sekswerkers, maar grondwettigheid garandeert nog geen praktische werking. BRUZZ meldde in juli 2026 dat in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest nog geen enkele werkgever erkend was. De wet verplicht de regering om ze twee jaar na de inwerkingtreding te evalueren, dus vanaf december 2026, met bijzondere aandacht voor de situatie van de sekswerkers, huisarbeid en de rechtsvormen van de werkgevers.

Conclusie

Arrest nr. 126/2026 bevestigt een kader dat The Brussels Times een wereldprimeur noemde, maar onder voorwaarden: de waarborgen inzake toestemming en weigering zijn de reden waarom de wet overeind blijft, en ze krijgen nu grondwettelijk gewicht. De zaak is een nieuw voorbeeld van de recente rechtspraak van het Hof over grondrechten, naast het arrest over informatie over rechtsmiddelen in strafzaken, en van de toetsing die pas aangenomen wetten zoals de wet op de woonstbetredingen binnenkort kunnen ondergaan. Ze doet ook een ouder debat herleven over de manier waarop de samenstelling van het Hof zijn benadering van ethische vragen beïnvloedt, besproken in onze bijdrage over ideologische balans in het US Supreme Court en het Belgisch Grondwettelijk Hof. Om op te volgen: de wettelijke evaluatie, het aantal erkenningen en de eerste zaken waarin arbeidsrechtbanken het weigeringsrecht en het recht om te stoppen toepassen.

Bronnen

  1. GwH 12 november 2026, nr. 126/2026
  2. Grondwettelijk Hof, persbericht bij arrest nr. 126/2026, 12 november 2026
  3. ABVV-Horval, "Uitspraak Grondwettelijk Hof is belangrijke overwinning voor sekswerkers", 13 november 2026
  4. The Brussels Times, "'Sexual slavery': Organisations file petition to annul flagship sex work law", 26 maart 2025
  5. BRUZZ, "Negen organisaties willen arbeidswet voor sekswerkers vernietigd zien", 26 maart 2025
  6. BRUZZ, "Arbeidswet voor sekswerkers vindt amper weerklank: nog geen erkende werkgevers in Brussel", 6 juli 2026