Hervorming van de provincies: quo vadis?

Robin Verbeke (advocaat-stagiair bij LDR Advocaten)

De Vlaamse provincies hebben het hard te verduren. Na een jarenlang debat over het nut van onze provinciale instellingen bereikte de Vlaamse Regering in 2014 een akkoord over de toekomst van het bovenlokaal niveau. Op zich is het niet onlogisch dat er een evaluatie van het provinciale niveau plaatsvindt. In het woelig staatsrechtelijke landschap van de 20e eeuw zijn de provincies immers quasi ongewijzigd gebleven. De gemeenten werden sterker en groter onder invloed van de fusiebewegingen van de jaren ’70 en het federaliseren van België ging gepaard met de oprichting van de gewesten en gemeenschappen. De provincies beconcurreerden dus niet enkel de lokale besturen en hun intercommunale organen, ook top-down voelen zij de hete adem van de Vlaamse instellingen. Het speelveld werd kleiner en het aantal spelers groter.

Het Vlaamse regeerakkoord stelde dan ook voorop: “we slanken de provincies verder af”. Niet alleen zouden de provincies vanaf 1 januari 2017 enkel focussen op de grondgebonden bevoegdheden, ook zouden ze alle provinciale persoonsgebonden bevoegdheden verliezen. Inmiddels werd de deadline verschoven naar 1 januari 2018 en heeft de Vlaamse Regering enkele plannen moeten bijsturen of laten varen. Niettemin zou de afslanking vanaf volgend jaar compleet moeten zijn. De hertekening van het provinciale bestuursniveau kan gekaderd worden binnen een bredere herstructureringsbeweging waarin ook de intergemeentelijke samenwerkingsverbanden, de OCMW’s en de lokale besturen een vernieuwde rol krijgen.

Read more

Coöperatief federalisme: zijn de Belgen het samenwerken verleerd?

Marleen Bultynck, Lies Eeckhout, Jeroen Sergeyssels, Yasmine Verhofstadt (master studenten, UGent), Jurgen Goossens (FWO postdoctoraal onderzoeker, UGent – universitair docent, Erasmus Universiteit Rotterdam) en Sien Devriendt (assistente, UGent)

 

België kent verscheidene soorten samenwerkingsvormen. Het samenwerkingsakkoord, zoals vastgelegd in artikel 92bis Bijzondere wet tot hervorming der instellingen (BWHI), is het voorbeeld bij uitstek. Dergelijk akkoord bewerkstelligt - al dan niet verplicht - een samenwerking tussen de federale staat, de gemeenschappen en de gewesten, bijvoorbeeld de gezamenlijke oprichting en het beheer van gemeenschappelijke diensten, het gezamenlijk uitoefenen van eigen bevoegdheden of de gezamenlijke ontwikkeling van initiatieven. De zesde staatshervorming stelde het sluiten van 26 samenwerkingsakkoorden voorop. Op dit moment zijn evenwel slechts zes samenwerkingsakkoorden afgesloten. Het is dan ook nuttig om te reflecteren over het Belgisch coöperatief federalisme en de effectiviteit van samenwerkingsakkoorden in het bijzonder.

 

Read more

De toekomst van de Senaat: gewikt en gewogen

See English version below

Marie DeCock, Cédric Labens, Laura Meuleman en Elien Verniers (masterstudenten Grondige Studie Grondwettelijk Recht, UGent), Pieter Cannoot (assistent, UGent) en Juan Benjumea Moreno (assistent, UGent)

De zesde staatshervorming Senaatzorgde voor de creatie van de Vlinder-Senaat, met een nieuwe samenstelling en beperktere bevoegdheden. Bovenal dient de Senaat zijn functie als deelstatenkamer waar te maken. Als je de meest essentiële bepalingen over de Senaat erop naleest – artikelen 56, 67, 68 van de Grondwet – is deze wetgevende kamer juridisch gezien adequaat ontworpen. Helaas, ook deze hervorming was het resultaat van een typisch Belgisch compromis. Een gebrek aan politieke eensgezindheid bij het Vlinderakkoord verhinderde dan ook de volkomen transformatie van de Senaat tot een volwaardige deelstatenkamer. Het onbevredigende resultaat van deze ‘willen-maar-niet-kunnen’-hervorming zette politici aan om reeds één jaar na de geboorte van de Vlinder-Senaat zelf innovatieve alternatieven voor te stellen. Maar hoe zit het daar mee? Blijft de Senaat zoals hij is of wil men het weer over een andere boeg gooien? Wil men de Senaat in zijn oude glorie herstellen? Of gaat men de Senaat van de wal in de sloot helpen? Hoog tijd om de meest in het oog springende ideeën onder de loep te nemen. Naast het politieke debat en de vraag of deze voorstellen een oplossing kunnen zijn, gaan we ook in op het grondwettelijke kader.

Read more

De toekomst van het Belgisch federalisme

See English version below.

Dubbel-interview met Prof. J. Vande Lanotte (UGent) & Prof. S. Sottiaux (KU Leuven Kulak)

Moderator Jurgen Goossens (doctoraal onderzoeker, UGent)

m.m.v. Anna Vanhellemont (masterstudent Grondige Studie Grondwettelijk Recht, UGent)

Het heeft 541 dagen geduurd om een akkoord te bereiken over de zesde staatshervorming, die momenteel volop wordt geïmplementeerd. Als afsluiter van BelConLawBlog’s overzicht van de zesde staatshervorming rijst de vraag hoe het Belgisch (con)federalisme verder dient te evolueren. In een uniek dubbelinterview trachten Johan Vande Lanotte en Stefan Sottiaux hier een antwoord op te formuleren. Johan Vande Lanotte is Minister van Staat, lid van de Kamer van Volksvertegenwoordigers, en professor Staatsrecht aan de Universiteit Gent. Hij was heel nauw betrokken bij de onderhandelingen over de meest recente staatshervormingen. In het vlugschrift ‘De Belgische Unie bestaat uit vier deelstaten’ heeft hij de krijtlijnen van een toekomstmodel voor België uitgetekend. Stefan Sottiaux is professor Grondwettelijk Recht en Administratief Recht aan KU Leuven Kulak. In zijn boek ‘De Verenigde Staten van België’ reflecteert hij over de toekomst van België en het grondwettelijk recht in de gelaagde rechtsorde. Hierna volgt een beknopte weergave van het video-interview.

Read more

De toekomst van Brussel na de zesde staatshervorming

Jana Huyghe en Pieter Steenhaut (masterstudenten Grondige Studie Grondwettelijk Recht, UGent), Jurgen Goossens (doctoraal onderzoeker, UGent) en Pieter Cannoot (assistent, UGent)

Overzicht zesde staatshervorming: deel 6 van 6

“Na de zesde staatshervorming is Brussel méér dan een volwaardig gewest geworden. Men kan Brussel nu zelfs een ‘supergewest’ of ‘gewestgemeenschap’ noemen.”

 “In toenemende mate staan burgers achter de idee dat Brusselaars samen één groep vormen die Brussel behoren te besturen zonder inmenging van de Vlaamse en Franse Gemeenschap.”

brusselsHet Brussels Hoofdstedelijk Gewest heeft in de zesde staatshervorming heel wat nieuwe bevoegdheden verworven. Hoewel vanuit Vlaamse hoek vaak wordt geopperd om bevoegdheidsoverdrachten en bijkomende financiering voor dit gewest te koppelen aan een grondige interne Brusselse staatshervorming, werd een vereenvoudiging opnieuw niet gerealiseerd. Brussel blijft een onoverzichtelijk kluwen van vele instellingen, waardoor een diepgaande structurele hervorming zich nog steeds opdringt. Op theoretisch vlak zijn verschillende toekomstbeelden denkbaar, maar hoe evolueert Brussel in werkelijkheid?

Read more

Implementatie van de zesde staatshervorming Exclusief interview met Vlaams topambtenaar Martin Ruebens

martin ruebensMartin Ruebens is bijna 5 jaar secretaris-generaal van het Departement Algemeen Regeringsbeleid (DAR), één van de dertien beleidsdomeinen van de Vlaamse administratie. Hij is sinds 1990 ambtenaar in dit departement. De heer Ruebens staat aan het hoofd van de Vlaamse "kanselarij" en is in die hoedanigheid het contactpunt met de andere deelstaatregeringen en de federale kanselarij. Recentelijk werd hij door de Vlaamse regering tevens aangesteld als voorzitter van het nieuwe voorzitterscollege. Hij werd bovendien door de vorige Vlaamse regering aangesteld om de volledige problematiek van de zesde staatshervorming onder de loep te nemen met het oog op de implementatie van de overheveling van federale bevoegdheden naar Vlaanderen. Het is in deze hoedanigheid dat hij deelnam aan de interfederale Task Force Zesde Staatshervorming en het implementatieproject heeft gecoördineerd op Vlaams niveau. BelConLawBlog vond het dan ook hoog tijd voor een diepgaand gesprek met dé Vlaamse topambtenaar en stuurde bijgevolg studenten van de Grondige Studie Grondwettelijk Recht (UGent), namelijk Brigitte De Gryse en Bram Jaques, naar Brussel voor een exclusief interview.

Enkele citaten:

“Bij de federale administraties leeft soms een "we hebben het zo goed gedaan en nu wordt ons dat afgenomen"-mentaliteit.”

“De budgetten die overkomen zijn niet honderd procent deze die op federaal niveau werden ingezet. Het is geweten dat de politieke afspraak bij de zesde staatshervorming ook een operatie is om de overheidsschuld van de Belgische Staat af te bouwen.”

“Door de krappe budgettaire situatie is ingrijpen in de fiscaliteit net een opportuniteit. De woonbonus, zoals we die nu kennen, wordt onbetaalbaar. Hetzelfde geldt voor de dienstencheques.”

 “Los van specifieke bevoegdheidsdomeinen, kunnen we nog verder gaan in de fiscale autonomie. Fiscaliteit ligt gevoelig bij de bevolking, maar is wel hét middel bij uitstek om een goede budgettaire situatie en dus een goed beleid te creëren.”

Read more

Bevoegdheidsoverdrachten in de zesde staatshervorming: Copernicaanse omwenteling?

Rutger Goeminne en Eva Van der Meulen (masterstudenten Grondige Studie Grondwettelijk Recht, UGent), Jurgen Goossens (doctoraal onderzoeker, UGent) & Pieter Cannoot (assistent, UGent)

Overzicht zesde staatshervorming: deel 5 van 6

“De zesde staatshervorming maakt de Belgische institutionele structuur en bevoegdheidsverdeling wederom complexer. Het wordt dan ook tijd om het onderscheid tussen gemeenschappen en gewesten in vraag te stellen. Een nieuwe staatsstructuur gebaseerd op één soort deelstaten, vergelijkbaar met andere federale landen zoals Duitsland, Zwitserland en de V.S., zou een enorme stap vooruit zijn naar meer transparantie.”

bevoegdheidsverdeling NederlandsOp 6 december 2011 was de kogel finaal door de kerk: 541 dagen na de verkiezingen en met een wereldrecord regeringsvorming op zak, legde de regering-Di Rupo de eed af. Het resultaat van bijna anderhalf jaar onderhandelen was het zogenaamde Vlinderakkoord over de zesde staatshervorming. Het akkoord legde vooral de basis voor zo’n 20 miljard euro bevoegdheidsoverdrachten van de federale overheid naar de deelstaten (gemeenschappen en gewesten). Nu het akkoord is omgezet in wetgeving en de implementatie volop aan de gang is, wordt het tijd om de bevoegdheidsoverdrachten van naderbij te bekijken.

Read more

Hervorming Bijzondere Financieringswet en gewestelijke fiscale autonomie

Célia Nennen en Carl Kyndt (masterstudenten Grondige Studie Grondwettelijk Recht, UGent), Jurgen Goossens (doctoraal onderzoeker, UGent) en Pieter Cannoot (assistent, UGent)

Overzicht zesde staatshervorming: deel 4 van 6

Het institutioneel akkoord over de zesde staatshervorming stelde een aanzienlijke hervorming van de deelstatelijke financiering in het vooruitzicht. De Bijzondere Wet van 6 januari 2014 voert voornamelijk meer fiscale autonomie in voor de gewesten. Hierna worden de belangrijkste principes van de hervorming toegelicht.

afbeelding BFWBij de omvorming van België tot een federale staat werd een vrij omslachtig kluwen ontworpen om de gemeenschappen en gewesten te financieren. De derde staatshervorming van 1988 luidde het begin in van de Bijzondere Financieringswet (BFW). De BFW zorgde ervoor dat de financiering voor de gewesten en gemeenschappen voornamelijk uit toegewezen delen (‘dotaties’) van de federale personenbelasting (PB) en de belasting op toegevoegde waarde (BTW) kwamen.

Read more

Hervorming van de Senaat: nieuwe start of tussenstap naar einde van het bicameralisme?

Benjamin Magnus & Pauline Verbiest (masterstudenten Grondige Studie Grondwettelijk Recht, UGent), Jurgen Goossens (doctoral researcher, UGent) & Pieter Cannoot (academic assistant, UGent)

Overzicht zesde staatshervorming: deel 3 van 6

“Indien de Senaat zijn bestaansreden wil behouden, moet de instelling zich ontpoppen tot een efficiënt overlegplatform voor de deelstaten dat communautaire problemen ontmijnt en toekomstige stappen in de hervorming van de Belgische (con)federale Staat voorbereidt.”

SenaatDe Belgische Senaat ziet er na de zesde staatshervorming helemaal anders uit. Het Vlinderakkoord van 11 oktober 2011 over de zesde staatshervorming voerde een hervorming van het Belgische tweekamerstelsel door, waarbij de Senaat en diens functie werden gewijzigd. De Senaat is nu een assemblee die de belangen van de deelstaten op het federale niveau vertegenwoordigt. Een gewijzigde samenstelling en een beperkter bevoegdheidspakket moeten bijdragen tot de vervulling van deze nieuwe rol als deelstatenkamer. Het valt echter af te wachten hoe de vernieuwde Senaat zijn (beperkte) rol zal invullen. Indien de Senaat zijn bestaansreden wil behouden, moet hij zich volgens ons ontpoppen tot een efficiënt overlegplatform voor de deelstaten dat communautaire problemen ontmijnt en toekomstige stappen in de hervorming van de Belgische (con)federale Staat voorbereidt.

Read more

BHV eindelijk gesplitst in typisch Belgisch compromis

Laurens Dumoulin & Mukan Heynderickx (masterstudenten Grondige Studie Grondwettelijk Recht, UGent), Jurgen Goossens (doctoraal onderzoeker, UGent) & Pieter Cannoot (assistent, UGent)

Overzicht zesde staatshervorming: deel 2 van 6

Het is eindelijk zover. Waar toenmalig premier Yves Leterme aanvankelijk nog dacht dat de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde (BHV) slechts vijf minuten politieke moed zou vergen, hebben de politici er uiteindelijk vele jaren over gedaan. In het Vlinderakkoord van 11 oktober 2011 over de zesde staatshervorming is het probleem opgelost, of beter gezegd, werd een compromis à la belge bereikt.

BHVDe kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde ontstond reeds kort na het ontstaan van België in 1830. Door de eerste staatshervormingen, waarbij gemeenschappen en gewesten werden opgericht, vormde zich een bijzonder fenomeen: de kieskring BHV lag nu in twee gewesten (en twee taalgebieden), namelijk het Vlaams Gewest (Nederlandse taalgebied) en het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest (tweetalige gebied Brussel-Hoofdstad). Het omvat de 19 gemeenten van het tweetalige gebied Brussel en 35 gemeenten uit Vlaams-Brabant. Bovendien wijzigde in 2002 de federale kieswet waardoor de kiesarrondissementen werden samengevoegd tot provinciale kieskringen. In de provincie Vlaams-Brabant werden de arrondissementen Brussel-Halle-Vilvoorde en Leuven echter behouden.

Read more